Tìm hiểu lịch sử của làng cổ Đường Lâm – Sơn Tây

Làng cổ Đường Lâm là một địa danh du lịch cổ thuộc thị xã Sơn Tây, tỉnh Hà tây. Tổng thể xã Đường Lâm gồm có 9 làng đó là: Mông Phục Cam Lâm, Cam Thịnh, Đoài Giáp, Đông Sàng, Hà Tân, Hưng Thịnh, Phụ Khang và Văn Miếu.

cong lang mong phu

Xuất xứ tên gọi Đường Lâm

Vì Thế, Làng cổ ở Đường Lâm là tên gọi chung của di tích. Trong đó, trọng tâm của làng cổ ở Đường Lâm được định vị là làng Mông Phụ, còn các làng Đông Sàng, Đoài Giáp, Cam Thịnh, Cam Lâm được chọn lựa nhà là có những nhà cổ tiêu biểu cùng .

dinh mong phu

 Vì thế, làng cổ Đường Lâm là tên gọi chung của di tích. Trong đó, trọng tâm của làng cổ  ở Đường Lâm được định vị là làng Mông Phụ, còn các làng Đông Sàng, Đoài Giáp, Cam Thịnh, Cam Lâm chọn lựa nhà cổ tiêu biểu cùng với các di tích của làng, cảnh quan đặc trưng để khoanh vùng bảo vệ nhằm tạo ra không gian bổ trợ cho làng cổ (Sau đây gọi chung làng cổ trọng điểm ở Đường Lâm là làng Mông Phụ và các làng cổ phụ cận như Đông Sàng, Đoài Giáp, Cam Thịnh, Cam Lâm là làng cổ ở Đường Lâm).

Trong tầm thức của nhiều người, nói đến Đường Lâm người ta thường liên tưởng đến địa danh “Kẻ Mía”, “Một ấp hai vua”. Địa danh này xuất hiện rất sớm trong các thư tịch cổ như. Việt điện u linh, Thiên ngữ lục, Lịch triều hiến chương loại chí,… Hồ sơ di tích này viết về làng cổ Đường Lâm.

Từ đó Làng cổ Đường Lâm là tên gọi chính thức của di tích.

Xem thêm: Làng cổ Đường Lâm ở đâu? Tìm hiểu vị trí địa lý làng cổ Đường Lâm.

Lịch sử hình thành làng cổ Đường Lâm

Làng cổ Quốc gia ở Đường Lâm nằm cách trung tâm thị xã Sơn Tây khoảng 5 km. Đường Lâm xưa kia là một con ấp nhỏ, nay là một xã bao gồm 9 thôn, với diện tích đến 800 ha với dân số 10.000 người thuộc địa bàn thị xã Sơn Tây.

Ở vị trí liền kề và có quan hệ mắt xích với hệ thống các điểm du lịch đang được đầu tư phát triển như: Làng văn hoá các dân tộc Việt Nam, Đền Và, Thành cổ, Suối Hai, Ao Vua, Đá Chông…,Làng cổ ở Đường Lâm thực sự có nhiều cơ hội thuận lợi để được quan tâm đầu tư phát triển. Đường Lâm ngày nay và Làng Mía ngày xưa là làng thuần Việt tối cổ, một trong những cái nôi của dân tộc Việt.

Đây là một làng quê Việt ( Người Việt, Thuần Việt) là sự kết hợp rực rỡ về sự phát triển qua hàng nghìn năm của nền văn minh châu thổ sông hồng cần được bảo vệ.

Không phải ngẫu nhiên mà trước đây, thông Mông Phụ – xã Đường Lâm từng là trấn lỵ của Sơn Tây. Những chặng đường lịch sử của dân tộc còn ghi lại rất nhiều dấu ấn ở nơi này.

Làng Việt cổ Đường Lâm cùng mấy vùng lân cận còn có rất nhiều địa danh được lưu truyền trong truyền Sơn Tinh – Thủy Tinh (thời Hùng Vương), Làng Mía (Nam Nguyễn) là quê ngoại của Hai Bà Trưng. Với điều đặc biệt nhất, Việt cổ Đường Lâm là nơi duy nhất trong lịch sử dân tộc của dân tộc Việt có “Một ấp hai vua”, là nơi sinh ra hai vị vua đó là Phùng Hưng và Ngô Quyền – Hai vị anh hùng có công lớn với đất nước. Làng cổ Đường Lâm còn là quê hương của nhiều danh nhân đất Việt: Giang Văn Minh, Phan Kế Toại, Hà Kế Tấn,… 

Vùng dất này là nơi chưa đựng mật độ cao cảu các di tích đã được Bộ Văn Hóa xếp hạng: Đền Phùng Hưng, Đền – Lăng Ngô Quyền, Chùa Mía, Nhà thờ Thám hoa Giang Văn Minh, Đình Mông Phụ,…

Nhưng trong số đó, chùa Mía được liệt kê vào di tích đặc biệt quan trọng của cả nước. Năm 1990, sau khi thăm Chùa Mía, Phó tổng biên tập tạp chí Quốc gia Mỹ thốt lên: “Xin cảm ơn vì đã đưa tôi đến thăm một ngôi chùa làng đẹp nhất Việt Nam”. Chưa kể đến một Văn Miếu rất đẹp và Cầu Quán bắc ngang qua sông Tích những đã bị phá hủy.

Phần đặc biệt hơn về mặt di tích, ở đây còn có cả một quần thể tải đều liên hoàn trong tất cả các thôn xã với đủ các loại hạng mục như: Đình, chùa, phủ, miếu, am, quán, lăng, mộ, nhà thờ các danh nhân, di chỉ cổ đại,… với rất nhiều hiện vật của các thời kỳ đồ đá mới (Công trình khai quật vào năm 1971 đã tìm thấy các di chỉ của thời Hùng Vương)

Làng Đường Lâm chính là một làng cổ Việt Nam vừa đẹp về cảnh quan, mà còn cả thiên nhiên, vừa rất giàu về truyền thống lịch sử văn hóa. Không thể không kể đến hàng loạit những chứng tích cổ vẫn còn đương tập trung chủ yếu ở các thôn: Mông Phụ, Đông Sàng, Cam Lâm, Đoài Giáp, Văn Miếu.

Có thể nói là làng Mông Phụ là một trong những làng quê Việt, làng cổ Việt đặc sắc ở Xứ Đoài, còn giữ được những nét duyên dáng độc đáo của làng quê Việt Nam với cây đa, giếng nước, sân đình,… mà còn là một ngôi làng có dấu ấn của nền văn minh lúa nước dường như đã được bảo tồn nguyên vẹn. Và còn tổ chức sinh hoạt, nếp giao tiếp, các trang phục lễ hội, phong tục tập quán,…

  • Có sự tồn tại của hàng trăm ngôi nhà cổ kính với những ngõ nhỏ đá ong, cổng đá ong, giếng đá ong, Đình Mông Phụ, nhà thờ họ Giang, nhà thờ họ Phan vô cùng quý giá,
  • thôn Đông Sàng, nơi có Đền Phủ nguyên là một hành cung thờ bà Chúa Mía mà Chúa Trịnh cho xây ở quê bà.
  • Ngay trung tâm làng là chùa Mía (Sùng Nghiêm Tự) – Ngôi chùa được xây dựng năm 1632 – niên hiệu Đúc Long thứ 7. Chùa được mệnh danh là “Bông hoa nghệ thuật kiến trúc tạo hình Việt Nam thế kỷ 17”
  • Còn ấp Cam Lâm – nay là thôn Cam Lâm là nơi sinh ra hai vị vua yêu nước Phùng Hưng và Ngô Quyền. Cũng tại thôn này còn có huyền thoại về Giếng Sữa (Chuông Sa), Và có người còn nhìn thấy những luồng khí thiêng mày đất hồng đậm vào những chiều hè vẫn bốc lên trên ngọc cây.

Vào Đường Lâm vào những ngày lễ hội đầu xuân, người ta còn được nghe những giọng hát chèo, chầu văn, ca trù của các cô thôn nữ, hay xem những trò chơi dân gian như đấu vật, chọi gà, cờ người, bơi chải, rước kiệu…

chua mia duong lam

Vùng đất này còn nổi tiếng với những món ăn và sản vật đồng quê như gà mía, kẹo bột, chè lam, bóng nóng, giò lụa… Các câu ca dao cổ còn mô tả các món ăn, và sản vật Đường Lâm như thế này:

“Chẳng đi nhớ cháo dốc Ghề

Nhớ cơm phố Mía, nhớ chè Đông Viên”

“Nhất trong là nước giếng Hè

Nhất ngon là bát nước chè Cam Lâm”

“Dưa hấu, dưa gang là làng Mông Phụ”

“Kẻ Mía kéo mật hộn đường”

“Đông Sàng nấu kẹo bán buôn”

“Mông Phụ dệt vải trồng rau

Cam Thịnh đan rổ, đan gầu, đan nong”

Thật hiếm có một làng Việt cổ nào đắc sắc về di tích lịch sử- văn hóa, cảnh quan thiên nhiên kỳ thú đến như thế. Đường Lâm với lịch sử trường tồn từ thời các Vua Hùng mở nước, lại là nơi phát tích của hai vị vua rực rỡ chiến công thời cổ đại: Bố Cái Đại Vương và Tiền Ngô Vương Quyền.

Giữ gìn bản sắc dân tộc không gì hơn là việc phải giữ gìn những hình ảnh thân thương vê cây đa, giếng nước, mái đình, rặng tre làng, những ngôi nhà gỗ cổ với ru tiếng ầu ơ của mẹ. Với ý nghĩa đó, việc bảo tồn Làng cổ ở Đường Lâm cũng là giữ gìn cái hồn của làng Việt, để mãi mãi còn lại một bảo tàng sống của nền văn minh thôn dã Việt Nam .

Facebook Comments